Czym jest Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach?
W 1978 roku zostało założone Brief Family Therapy Center w Milwaukee, którego założycielami byli Steve de Shazer i Insoo Kim Berg. Z tego miejsca wywodzi się model Terapii Krótkoterminowej Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (TSR), której angielska nazwa brzmi Solution Ficused Brief Therapy (SFBT). Należy do grupy terapii konstruktywistycznych, które w ostatnich latach zyskują coraz większą popularność oraz uznanie.
Podejście to nie ogranicza się jedynie do specyficznego modelu terapii. Można je znaleźć w wielu dziedzinach, takich jak ochrona zdrowia psychicznego, wychowanie, edukacja (jako Solution Focused Education), zarządzanie zasobami ludzkimi w biznesie czy praktyka pracy socjalnej i resocjalizacji. Co istotne, model TSR znajduje zastosowanie zarówno w pracy z jednostkami, jak i grupami (podejście systemowe). W kontekście terapeutycznym skutecznie wspiera klientów zmagających się z różnorodnymi problemami, takimi jak przemoc, depresja, uzależnienia, zaburzenia odżywiania czy konflikty małżeńskie.
Warte podkreślenia jest to, że celem TSR nie jest „rozwiązania problemu”. Klient wspólnie z terapeutą pracują nad skonstruowaniem jak najbardziej optymalnego rozwiązania dla sytuacji, w której się on znalazł (solving problem vs creating solutions). Rozwiązanie zaś jest rozumiane jako stan pożądany przez klienta i znajdujący się w przyszłości. Czas terapii nie jest ściśle określony. Nie zakładamy z góry, jak długo i ile razy trzeba się spotkać z terapeutą. Terapeuta ma jednak obowiązek pamiętać i w tym kierunku pracować z klientem, aby czas trwania terapii był jak najkrótszy (stąd ang. brief –krótki, zwięzły) w stosunku do możliwości klienta w osiąganiu celów terapii. Kluczowymi źródłami tej idei są znaczenie budowania wizji rozwiązań, które odzwierciedlają preferowaną przyszłość klienta, oraz przekonanie, że klienci dysponują wystarczającymi zasobami, aby przełożyć tę wizję na realne cele.
Podstawowe założenia Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (TSR) opierają się na kilku kluczowych elementach, które stanowią fundament tego podejścia:
1. Skupienie na pozytywach – Terapia koncentruje się na rozwiązaniach, teraźniejszości oraz przyszłości, a nie na problemach. To potrzeby klientów wyznaczają kierunek terapii.
2. Brak konieczności znajomości szczegółów problemu – Nie jest wymagane dogłębne zrozumienie trudności, aby móc opracować skuteczne rozwiązania.
3. Wyjątki od problemu – Żadne zjawisko nie jest całkowicie negatywne. Zawsze zdarzają się momenty, w których nawet w najtrudniejszej sytuacji widoczna jest iskra nadziei, co sugeruje, gdzie można znaleźć odpowiednie rozwiązania.
4. Siła małych zmian – Nawet drobne działania mogą prowadzić do istotnych przemian w życiu klientów.
5. Klienci jako zasoby – Klienci dysponują wszelkimi zasobami potrzebnymi do znalezienia rozwiązania swoich problemów.
6. Ekspercka rola klienta – Klient jest specjalistą od własnego życia, a czasami potrzebuje jedynie wsparcia w odkrywaniu własnych możliwości.
7. Klienci definiują cele – To klienci decydują o celach terapii i często znają właściwe dla siebie rozwiązania.
8. Współpraca zamiast oporu – Opór nie jest konstruktywnym podejściem; skuteczna praca opiera się na współdziałaniu i zrozumieniu.
9. Wielowymiarowość sytuacji – Każde zdarzenie można analizować z różnych perspektyw, a żadna z nich nie jest bardziej właściwa od innych.
Praktycy TSR twierdzą, że prawdziwymi autorami tego podejścia są sami klienci, którzy najwięcej wiedzą o tym, co jest dla nich skuteczne w poszukiwaniu rozwiązań, a także co nie przynosi efektów – to Klient jest ekspertem od swojego życia. Kluczowe założenia TSR można zatem ująć w tzw. filozofii centralnej, której zasady odnoszą się zarówno do terapeutów, jak i klientów:
1. Jeśli coś działa – rób więcej tego
Warto kontynuować działania, które przynoszą pozytywne rezultaty i mają znaczenie w życiu.
2. Jeśli coś nie działa – przestań to robić i spróbuj czegoś innego
Ważne jest, aby zrozumieć, co nie przynosi efektów, i zrezygnować z nieskutecznych środkiem. Należy szukać alternatywnych rozwiązań, które mogą przynieść pozytywne zmiany.
3. Jeśli coś się nie zepsuło – nie naprawiaj tego
Często pojawia się przekonanie, że skomplikowane problemy muszą mieć złożone rozwiązania, co nie zawsze jest prawdą. TSR promuje prostotę i zaleca, aby starać się działać w sposób minimalny, zaczynając od najprostszych rozwiązań.
Tym sposobem TSR zachęca do pozytywnego myślenia i działania, koncentrując się na możliwościach i potencjale klientów, zamiast na ich trudnościach.
„Przekonie o tym, że własna wizja rzeczywistości jest jedyną rzeczywistością jest najniebezpieczniejszym ze wszystkich urojeń”.
Paul Watzlawick